„I’ve got a new backpack”, „Has she got a brother?” albo „We’ve got to leave now” - te zdania często pojawiają się już na początku nauki angielskiego, ale łatwo pomylić ich znaczenie. W tym artykule wyjaśniam, jak działa konstrukcja have got, kiedy oznacza posiadanie, a kiedy obowiązek, jak tworzyć pytania i przeczenia oraz czym różni się od zwykłego have.
Najważniejsze zasady w kilku zdaniach
- Posiadanie wyraża się przez have got lub has got, na przykład I’ve got a dog.
- Have got stosujemy głównie do mówienia o tym, co ktoś ma, kimś jest związany lub jakie ma cechy.
- Pytanie tworzymy przez przesunięcie have albo has przed osobę, na przykład Have you got a pen?.
- Obowiązek pokazuje konstrukcja z to, na przykład I’ve got to study.
- Have got jest szczególnie częste w brytyjskiej odmianie angielskiego, natomiast w amerykańskiej często wystarczy samo have.
Jak działa konstrukcja have got w języku angielskim
W znaczeniu posiadania konstrukcja ta odpowiada polskiemu „mieć”. Można nią mówić o rzeczach, rodzinie, wyglądzie, cechach, dolegliwościach, a nawet relacjach. Nie opisuje zwykle czynności zdobywania, lecz aktualny stan.
I’ve got a new bicycle. oznacza „Mam nowy rower”, a nie „Zdobyłem nowy rower”. Podobnie She’s got blue eyes znaczy „Ona ma niebieskie oczy”, natomiast We’ve got two children informuje o rodzinie. To właśnie znaczenie najlepiej zapamiętać jako punkt wyjścia.
Have czy has
Forma zależy od osoby. Z I, you, we i they używamy have got, a z he, she i it stosujemy has got.
| Osoba | Forma pełna | Forma skrócona | Przykład |
|---|---|---|---|
| I | have got | I’ve got | I’ve got a headache. |
| You, we, they | have got | you’ve, we’ve, they’ve got | They’ve got a big garden. |
| He, she, it | has got | he’s, she’s, it’s got | She’s got a younger brother. |
W mowie i codziennych rozmowach skróty są bardzo naturalne. W ćwiczeniach szkolnych warto jednak najpierw rozpoznać pełną formę, ponieważ ’s może oznaczać zarówno has, jak i is. W zdaniu She’s got a cat mamy she has got, ale w She’s tired skrót oznacza she is.
Odmiana w zdaniach twierdzących, pytaniach i przeczeniach
Największa trudność dla polskich uczniów polega na tym, że pytania i przeczenia tworzy się inaczej niż z większością zwykłych czasowników. Nie dodajemy automatycznie do lub does, gdy używamy formy z got.
| Rodzaj zdania | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| Twierdzenie | He’s got a new phone. | On ma nowy telefon. |
| Pytanie | Has he got a new phone? | Czy on ma nowy telefon? |
| Przeczenie | He hasn’t got a new phone. | On nie ma nowego telefonu. |
Jak tworzyć pytania
W pytaniu have lub has trafia przed podmiot. Schemat jest prosty: Have/Has + osoba + got + reszta zdania? Na przykład Have you got a pencil?, Has Anna got a sister? oraz Have they got enough time?.
Krótka odpowiedźrównież zaczyna się od have albo has. Poprawnie powiemy Yes, I have lub No, she hasn’t. Błąd Yes, I’ve pojawia się często, ponieważ uczniowie próbują powtórzyć skrót ze zdania twierdzącego. W krótkiej odpowiedzi nie używamy jednak got.
Przeczytaj również: Czasowniki modalne w angielskim bez typowych błędów
Jak tworzyć przeczenia
Przeczenie powstaje przez dodanie not po have lub has. W praktyce najczęściej używamy skrótów haven’t got i hasn’t got. Przykłady to I haven’t got any money oraz Tom hasn’t got a bike.
Warto od razu zwrócić uwagę na słowo any. W przeczeniach i pytaniach mówimy zwykle any money, any brothers czy any free time, a nie some. Dzięki temu zdanie brzmi naturalnie, a nie jak dosłowne tłumaczenie z polskiego.
Posiadanie to nie to samo co obowiązek
Jedno krótkie słowo zmienia znaczenie całej konstrukcji. I’ve got a test tomorrow oznacza „Mam jutro test”, czyli informuje o sytuacji lub posiadaniu czegoś w szerokim sensie. Natomiast I’ve got to study tonight znaczy „Muszę dziś wieczorem się uczyć”.
W drugim przykładzie pojawia się bezokolicznik po to, dlatego mówimy o konieczności lub obowiązku. Znaczenie jest bardzo podobne do have to, choć forma z got często brzmi bardziej rozmownie i mocniej podkreśla pilność.
| Zdanie | Znaczenie | Co rozpoznajemy |
|---|---|---|
| She’s got a lot of homework. | Ona ma dużo pracy domowej. | Posiadanie lub stan |
| She’s got to do her homework. | Ona musi odrobić pracę domową. | Obowiązek |
| We’ve got a meeting at ten. | Mamy spotkanie o dziesiątej. | Zaplanowane wydarzenie |
| We’ve got to be there at ten. | Musimy tam być o dziesiątej. | Konieczność |
Najprostszy test polega na sprawdzeniu, co występuje po got. Jeśli pojawia się rzeczownik, zaimek lub określenie, zwykle chodzi o posiadanie. Jeśli po to stoi czasownik, mamy obowiązek. Ta drobna wskazówka naprawdę pomaga dzieciom, które dopiero zaczynają rozróżniać te konstrukcje.
Have got czy have i kiedy wybrać każdą formę
W znaczeniu posiadania obie formy są poprawne. I have a sister i I’ve got a sister przekazują tę samą informację. Różnica dotyczy przede wszystkim stylu, odmiany języka i sytuacji, w której zdanie brzmi najbardziej naturalnie.
| Forma | Typowe użycie | Przykład |
|---|---|---|
| have got lub skrót | Częsta rozmowa, szczególnie brytyjski angielski | Have you got a dictionary? |
| have | Neutralny styl i częsty amerykański angielski | Do you have a dictionary? |
W konstrukcji z samym have pytanie tworzymy za pomocą do lub does. Powiemy więc Do you have a brother? oraz Does she have a car?. Nie należy mieszać obu schematów i tworzyć formy Does she has got, ponieważ zawiera ona dwa różne mechanizmy gramatyczne naraz.
Jest też praktyczne ograniczenie. Forma z got służy głównie do mówienia o teraźniejszości i aktualnym stanie. Przy zwyczajach, czynnościach powtarzalnych lub innych czasach bezpieczniej użyć zwykłego have, na przykład I have breakfast at seven, She had a car albo We will have more time tomorrow.
Nie traktowałbym więc obu wariantów jako całkowicie wymiennych w każdym zdaniu. Przy posiadaniu w teraźniejszości są bliskoznaczne, ale przy takich połączeniach jak have breakfast, have a shower czy have a lesson zwykłe have jest naturalniejszym wyborem.
Typowe błędy i skuteczny sposób ćwiczenia
Najczęstszy błąd to użycie do przy formie z got. Zdanie Do you have got a pen? jest niepoprawne. Trzeba wybrać jeden z dwóch schematów: Have you got a pen? albo Do you have a pen?.
Drugi problem to mylenie has i have. Uczeń może powiedzieć They has got albo She have got. Pomaga zapamiętanie jednej pary: he, she, it - has; wszystkie pozostałe osoby - have.
- He has got a red jacket.
- We have got two cats.
- Has your friend got a bike?
- Have your friends got bikes?
W pracy z uczniami dobrze sprawdza się ćwiczenie oparte na trzech krokach. Najpierw dziecko układa zdanie twierdzące, potem zmienia je w pytanie, a na końcu tworzy przeczenie. Z jednego przykładu powstaje wtedy pełny zestaw: She’s got a dog, Has she got a dog?, She hasn’t got a dog.
Dobrym uzupełnieniem są krótkie scenki z życia. Można pytać dziecko o rzeczy w plecaku, członków rodziny, kolory ubrań albo obowiązki przed wyjściem. Ćwiczenie na realnych przedmiotach działa lepiej niż samo przepisywanie reguł, bo od razu łączy formę z konkretnym znaczeniem.
Jak zapamiętać różnicę bez uczenia się reguł na pamięć
Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch pytań. Gdy pytamy „co ktoś ma?”, używamy konstrukcji opisującej posiadanie. Gdy pytamy „co ktoś musi zrobić?”, potrzebujemy czasownika po to i znaczenia obowiązku.
Można zapamiętać to na dwóch prostych przykładach: He’s got a ticket oznacza, że ma bilet, a He’s got to buy a ticket mówi, że musi go kupić. Rzecz po got oznacza posiadanie, czasownik po to oznacza konieczność.
Na początku nauki nie ma potrzeby rozstrzygać, która wersja jest „bardziej angielska”. Wystarczy wybrać jeden poprawny schemat, opanować jego odmianę i dopiero później oswajać się z różnicą między brytyjskim have got a częstszym w części odmian samym have.
Jeżeli uczeń potrafi rozpoznać osobę, odróżnić posiadanie od obowiązku i poprawnie przesunąć have lub has w pytaniu, zna już najważniejszą część tej konstrukcji. Reszta przychodzi wraz z krótkimi, regularnymi ćwiczeniami i słuchaniem naturalnych dialogów.
